Inkuru yo gufunga by’agateganyo inyubako ya RDB iherereye ku Gishushu yongeye kugarura impaka ku bijyanye n’ubuziranenge bw’inyubako za Leta, imicungire y’imitungo rusange, ndetse n’uburyo amafaranga menshi yashowe mu mishinga y’ubwubatsi ashobora gutanga umusaruro utagezweho uko bikwiye.
Guhera ku wa 5 Gicurasi 2026, iyi nyubako yakiragamo inzego zitandukanye zirimo RDB n’izindi nka RCB, RMB na RHA, izahagarika ibikorwa byayo by’agateganyo kugira ngo ivugururwe.
Ariko inyuma y’iyi gahunda isa n’isanzwe yo “gusana inyubako,” hari ikibazo kinini cyagaragaye kimaze igihe kivugwa gake gake: ubuziranenge bw’inyubako ubwayo n’imyubakire yayo yari isanzwe ikemangwa.
Ikibazo cyari kimaze igihe kivugwa
Iyi nyubako si nshya mu nkuru zigaruka ku makosa y’ubwubatsi. Yigeze no kugurwa na Leta amafaranga agera kuri miliyari 42 Frw, mu gihe hari impaka zari zisanzwe ku rwego rwayo rw’ubuziranenge.
Raporo zitandukanye n’isesengura ry’inzego zishinzwe imiturire zagaragaje ko hari ibibazo by’uburyo yateguwe n’uko yubatswe, birimo n’ibishobora kugira ingaruka ku mutekano w’abayikoresha.
Ibi byatumye hafatwa ingamba zitandukanye zo kuyigenzura no kugerageza kuyikosora, ariko uko igihe cyagiye gihita, ibibazo ntibyagabanutse ahubwo byakomeje kugaragara.
Gufunga inyubako: umutekano ni wo waje imbere
Umwanzuro wo kwimura abakozi no gufunga inyubako si icyemezo gifashwe mu buryo bwihuse, ahubwo ni igisubizo gisa n’icyari cyaratinze, gishingiye ku mutekano w’abakoresha iyo nyubako.
Mu by’ukuri, iki cyemezo kigaragaza ibintu bibiri by’ingenzi:
- Icyo Leta ishyira imbere umutekano w’abakozi n’abaturage
- N’icyuho cyagaragaye mu igenamigambi ry’ubwubatsi bw’inyubako za Leta
- Ikibazo cy’imicungire y’amasezerano n’ubwubatsi
Ikindi kigaruka muri iyi dosiye ni ikibazo cy’amasezerano y’ubugure n’ishyirwa mu bikorwa ryayo.
Raporo zigaragaza ko hari ibice byari bigomba gukosorwa n’uwubatse cyangwa nyir’inzu, ariko ntibyakozwe uko byari biteganyijwe. Ndetse havugwa ko hari amafaranga ya garanti agera kuri miliyari 2 Frw yagombaga gukoreshwa mu gukosora ibibazo, ariko ntibyakunze kugenda neza.
Ibi bitanga ishusho y’uko ikibazo kitari tekiniki gusa, ahubwo gishingiye no ku micungire y’amasezerano n’igenzura rike ry’imishinga minini.
Iyo inyubako nk’iyi igaragayeho ibibazo nyuma yo gushorwamo miliyari nyinshi, bitera ibibazo by’icyizere ku baturage ku mikoreshereze y’umutungo rusange.
Abasesenguzi mu bijyanye n’imiyoborere y’imari ya Leta bavuga ko ibi bishobora kugaragaza:
- Uburyo imishinga y’ubwubatsi ikwiye gukurikiranwa kuva itangiye
- Gukenera kongera imbaraga mu igenzura ry’ubuziranenge
- Gushaka uburyo bwo gukumira igihombo cya Leta mbere y’uko kiba kinini
Aho ikibazo kigeze: gusana cyangwa gusubiramo byose?
Ikibazo gikomeye kiri kugaragara ni iki: ese iyi nyubako irasanwa gusa, cyangwa hagomba gutekerezwa uburyo bushya bwo kuyivugurura mu buryo bwimbitse?
Mu by’ukuri, igihe inyubako isanzwe ifatwa nk’“idasobanutse neza mu myubakire yayo,” gusana gusa bishobora kutaba igisubizo gihagije igihe kirekire.
Hari abavuga ko bishobora no kuba ari isomo rikomeye ku Rwanda mu bijyanye no gutegura imishinga minini y’imiturire n’ibikorwaremezo.
Gufunga inyubako ya RDB si inkuru isanzwe yo kwimura ibiro gusa, ahubwo ni indorerwamo y’ibibazo byimbitse bijyanye n’ubuziranenge, imicungire y’amasezerano, n’igenzura ry’imishinga ya Leta.
Mu gihe ivugururwa rikomeje, iyi nkuru isiga isomo rikomeye: iterambere ry’inyubako ntirihagije iyo ritubakiye ku igenzura rikomeye, ubuziranenge n’imicungire iboneye y’umutungo rusange.